ELEKTRON KRIPTO-BIRJA MAYDONCHASIDA TO‘G‘RIDAN-TO‘G‘RI SAVDOLARNI TASHKIL ETISH TARTIBI HAQIDA

I. UMUMIY QOIDALAR

1.1. “ASTERIUM” AJ kripto-birjasining elektron maydonchasida to‘g‘ridan-to‘g‘ri savdolarni tashkil etish tartibi to‘g‘risidagi ushbu Nizom (keyingi o‘rinlarda – Nizom) O‘zbekiston Respublikasi Istiqbolli loyihalar milliy agentligi direktorining 2022-yil 18-iyuldagi 33-son buyrug‘i bilan tasdiqlangan, O‘zbekiston Respublikasi Adliya vazirligi tomonidan 2022-yil 15-avgustda davlat ro‘yxatidan o‘tkazilgan (ro‘yxat raqami 3379) Kripto-birjada kripto-aktivlar bilan savdolarni amalga oshirish Qoidalariga muvofiq ishlab chiqilgan.

1.2. Ushbu Nizom “ASTERIUM” AJ kripto-birjasining elektron maydonchasida (keyingi o‘rinlarda – Birja) kripto-aktivlar bilan to‘g‘ridan-to‘g‘ri savdolarni o‘tkazish tartibi, protseduralari va shartlarini belgilaydi.

1.3. Ushbu Nizomda quyidagi asosiy tushunchalar qo‘llaniladi:

• To‘g‘ridan-to‘g‘ri savdolar maydonchasi – Birjaning elektron platformasi tarkibida faoliyat yurituvchi, kripto-aktivlarni oldi-sotdi qilish bo‘yicha bitimlarni amalga oshirish uchun mo‘ljallangan elektron maydoncha;
• Kripto-aktivlarni oldi-sotdi qilish bo‘yicha yirik bitim – to‘g‘ridan-to‘g‘ri savdolar elektron maydonchasida kripto-aktivlarni milliy va (yoki) xorijiy valyutaga oldi-sotdi qilish bo‘yicha amalga oshiriladigan, bitim tuzilgan kundagi umumiy summasi uch ming bazaviy hisoblash miqdoridan ortiq bo‘lgan operatsiya;
• Sotuvchi – to‘g‘ridan-to‘g‘ri savdolar maydonchasida kripto-aktivlarni amalga oshirayotgan savdo ishtirokchisi;
• Xaridor – to‘g‘ridan-to‘g‘ri savdolar maydonchasida kripto-aktivlarni sotib olayotgan savdo ishtirokchisi;
• Shaxsiy kabinet – faqat vakolatli savdo ishtirokchilari uchun ochiq bo‘lgan, buyurtmalarni yaratish va qayta ishlash hamda ushbu Nizomga muvofiq boshqa harakatlarni amalga oshirish uchun foydalaniladigan to‘g‘ridan-to‘g‘ri savdolar elektron maydonchasining yopiq qismi;
• Kripto-aktivlarni depozitga qo‘yish – sotuvchi tomonidan bitim bo‘yicha majburiyatlarning bajarilishini ta’minlash maqsadida kripto-aktivlarni Birjaning kripto-hamyonlarining maxsus manzillariga vaqtincha joylashtirishi.

1.4. Ushbu Nizomda qo‘llaniladigan boshqa atama va ta’riflar Kripto-birjada kripto-aktivlar bilan savdolarni amalga oshirish Qoidalari va O‘zbekiston Respublikasining amaldagi qonunchiligida belgilangan ma’nolarda qo‘llaniladi.

II. TO‘G‘RIDAN-TO‘G‘RI SAVDOLAR ISHTIROKCHILARI

2.1. To‘g‘ridan-to‘g‘ri savdolar ishtirokchilari Birja bilan tuzilgan shartnoma asosida to‘g‘ridan-to‘g‘ri savdolar elektron maydonchasiga kirish huquqiga ega bo‘lgan Birja mijozlari bo‘lishi mumkin.

2.2. To‘g‘ridan-to‘g‘ri savdolar elektron maydonchasiga kirish huquqini olish uchun mijoz:

• Birja bilan to‘g‘ridan-to‘g‘ri savdolar elektron platformasiga kirish to‘g‘risida shartnoma tuzishi;

• Birja talablariga muvofiq identifikatsiya jarayonidan o‘tishi;

• Birjaning ichki hujjatlarida belgilangan boshqa talablarni bajarishi kerak.

2.3. Birja quyidagi hollarda to‘g‘ridan-to‘g‘ri savdolar elektron maydonchasiga kirishni berishni rad etishga yoki kirishni to‘xtatib turishga haqli:

• mijoz tomonidan zarur hujjatlar yoki ma’lumotlar taqdim etilmaganligi;

• mijoz tomonidan ishonchsiz hujjatlar yoki ma’lumotlar taqdim etilganligi;

• mijoz tomonidan ushbu Nizom, Birjaning boshqa ichki hujjatlari yoki O‘zbekiston Respublikasi qonunchiligi talablari buzilganligi;

• O‘zbekiston Respublikasi qonunchiligida nazarda tutilgan boshqa asoslar mavjudligi.

2.4. O‘zbekiston Respublikasining rezidentlari to‘g‘ridan-to‘g‘ri savdolar elektron maydonchasida kripto-aktivlarni milliy valyutaga oldi-sotdi qilish bo‘yicha bitimlarni amalga oshirishga haqli.

2.5. O‘zbekiston Respublikasining rezidentlari O‘zbekiston Respublikasining norezidentlari bilan faqat kripto-aktivlarni xorijiy valyutaga sotish bo‘yicha operatsiyalarni amalga oshirishga haqli.

III. TO‘G‘RIDAN-TO‘G‘RI SAVDOLAR MAYDONCHASIDA BITIMLARNI AMALGA OSHIRISH TARTIBI

3.1. To‘g‘ridan-to‘g‘ri savdolar maydonchasida bitimlar quyidagi tartibda amalga oshiriladi:

3.1.1. Kripto-aktivlar sotuvchisi o‘zining shaxsiy kabinetida kripto-aktivlarni sotish bo‘yicha buyurtma yaratadi va unda quyidagilarni ko‘rsatadi:

• kripto-aktivlarning turi va miqdori;

• kripto-aktivlar narxiga qo‘yiladigan talablar;

• sotuvchining xizmat ko‘rsatuvchi tijorat bankidagi hisobvarag‘i rekvizitlari;

• buyurtmaning amal qilish muddati;

• bitimni amalga oshirish uchun zarur bo‘lgan boshqa ma’lumotlar;

• buyurtma turi: limitli yoki bozor.

3.1.2. Birja sotuvchining kripto-aktivlarini bitim amalga oshirilgunga qadar yoki sotuvchining ushbu kripto-aktivlarni qaytarish to‘g‘risidagi so‘roviga qadar to‘g‘ridan-to‘g‘ri savdolar elektron maydonchasida depozitga qo‘yadi. Depozitga qo‘yish jarayoni kripto-aktivlarni Birjaning kripto-hamyonlarining maxsus manzillariga o‘tkazish yo‘li bilan amalga oshiriladi.

3.1.3. Xaridor o‘zining shaxsiy kabineti orqali buyurtmani qabul qiladi va milliy yoki xorijiy valyutadagi mablag‘larni belgilangan tartibda sotuvchining ko‘rsatilgan hisob-kitob hisobvarag‘iga yo‘naltiradi.

3.1.4. Xaridor o‘zining shaxsiy kabinetida pul o‘tkazmasi to‘g‘risidagi hujjat nusxasini amalga oshirilgan o‘tkazmaning isboti sifatida taqdim etadi (ilova qiladi).

3.1.5. Sotuvchi o‘z hisobvarag‘ini tekshiradi, mablag‘larning to‘liq hajmda kelib tushganligiga ishonch hosil qiladi va shaxsiy kabinetida Birjaga kripto-aktivlarni xaridorga yo‘naltirishga ruxsat beradi.

3.1.6. Birja sotuvchidan tasdiqnoma olgandan so‘ng kripto-aktivlarni xaridorning kripto-hamyoni manziliga o‘tkazadi.

3.2. Mijozlarning yirik bitimlari faqat to‘g‘ridan-to‘g‘ri savdolar maydonchasida kripto-aktivlarni amalga oshirish uchun mablag‘larni mijozning xizmat ko‘rsatuvchi tijorat bankidagi hisobvarag‘iga o‘tkazish yo‘li bilan amalga oshiriladi.

3.3. Birja to‘g‘ridan-to‘g‘ri savdolar maydonchasida o‘z nomidan va (yoki) mijozlarning buyrug‘iga asosan, Birjaning Hisob-kitob palatasi (RKP) orqali mablag‘larni o‘tkazish yo‘li bilan kripto-aktivlarni oldi-sotdi qilish bo‘yicha bitimlarni amalga oshirishga haqli.

3.4. To‘g‘ridan-to‘g‘ri savdolar maydonchasida sotuvchi va xaridorning o‘zaro roziligiga muvofiq kripto-aktivlarni oldi-sotdi qilish bo‘yicha bitimlar amalga oshirilishi mumkin.

3.5. Birja to‘g‘ridan-to‘g‘ri savdolar maydonchasida bitimlarni tashkil etish uchun quyidagi miqdorda komission haq belgilaydi:

• O‘zbekiston Respublikasi rezidentlari bilan tuzilgan bitimlar uchun – bitim summasining 3% gacha;

• O‘zbekiston Respublikasi norezidentlari bilan tuzilgan bitimlar uchun – bitim summasining 3% gacha;

• yirik bitimlar uchun – bitim summasining 3% gacha.

3.6. Komission haq, agar shartnomada boshqacha qoida nazarda tutilmagan bo‘lsa, Birja tomonidan bitim qayd etilgan vaqtda undiriladi.

IV. TO‘G‘RIDAN-TO‘G‘RI SAVDOLAR MAYDONCHASIDA BITIMLAR O‘TKAZILISHINING MAXSUS SHARTLARI

4.1. Bitimni bekor qilish, mablag‘larni qaytarish yoki boshqa nizolarni hal qilish tomonlarning belgilangan tartibda muzokaralari orqali amalga oshiriladi.

4.2. Agar sotuvchi xaridor tomonidan pul o‘tkazmasi to‘g‘risidagi hujjat taqdim etilgan kundan boshlab 5 (besh) ish kuni ichida xaridordan mablag‘larni olganligini tasdiqlamasa:

• Birja xaridordan to‘lov amalga oshirilganligini tasdiqlovchi qo‘shimcha hujjatlarni so‘rashga haqli;

• Birja pul mablag‘larining kelib tushishini tekshirish uchun sotuvchining xizmat ko‘rsatuvchi bankiga murojaat qilishga haqli;

• xaridor tomonidan pul o‘tkazmasi to‘g‘risidagi hujjat taqdim etilgan kundan boshlab 5 (besh) ish kuni o‘tgandan so‘ng, sotuvchidan tasdiqnoma bo‘lmagan taqdirda, Birja kripto-aktivlarni sotuvchiga qaytarishga haqli, bunda xaridor pul mablag‘larini qaytarish masalasini sotuvchi bilan mustaqil hal qilishi kerak.

4.3. Agar xaridor sotuvchining buyurtmasini qabul qilgan kundan boshlab 5 (besh) ish kuni ichida sotuvchiga mablag‘larni yo‘naltirmasa, buyurtma rad etilgan hisoblanadi va sotuvchi depozitga qo‘yilgan kripto-aktivlarni qaytarishni talab qilishga haqli.

4.4. Sotuvchi va xaridor o‘rtasida bitim shartlari yoki bajarilishiga nisbatan kelishmovchiliklar mavjud bo‘lganda, nizo muzokaralar yo‘li bilan, agar nizoni muzokaralar yo‘li bilan hal qilish imkoni bo‘lmasa – O‘zbekiston Respublikasi qonunchiligida nazarda tutilgan tartibda hal qilinadi.

V. AXBOROT XAVFSIZLIGI VA MA’LUMOTLARNI HIMOYA QILISH TALABLARI

5.1. Birja to‘g‘ridan-to‘g‘ri savdolar elektron maydonchasining tegishli axborot xavfsizligini ta’minlaydi, jumladan:

• savdo ishtirokchilarining shaxsiy ma’lumotlarini himoya qilish;

• bitimlar to‘g‘risidagi ma’lumotlarni saqlash va uzatish xavfsizligi;

• ishtirokchilarning shaxsiy kabinetlariga ruxsatsiz kirishdan himoya qilish;

• firibgarlik harakatlaridan himoya qilish;

• ma’lumotlarni muntazam zaxiralash.

5.2. To‘g‘ridan-to‘g‘ri savdolar ishtirokchilari quyidagilarga majbur:

• o‘zlarining shaxsiy kabinetiga kirish uchun ma’lumotlarning maxfiyligini ta’minlash;

• shubhali operatsiyalar yoki shaxsiy kabinetga ruxsatsiz kirish to‘g‘risida Birjani zudlik bilan xabardor qilish;

• ro‘yxatdan o‘tish va bitimlarni amalga oshirishda ishonchli ma’lumotlarni taqdim etish;

• ushbu Nizom va O‘zbekiston Respublikasining axborot xavfsizligi sohasidagi qonunchiligi talablariga rioya qilish.

VI. BITIMLARNING BAJARILISHI USTIDAN NAZORAT VA JAVOBGARLIK

6.1. Birja to‘g‘ridan-to‘g‘ri savdolar maydonchasida kripto-aktivlar bilan savdolarga taalluqli bitimlar ustidan doimiy asosda nazoratni amalga oshiradi.

6.2. Qonunchilik, ushbu Nizom yoki boshqa ichki hujjatlar buzilganligi aniqlanganda, Birja tomonidan ularni bartaraf etish va kelgusida oldini olish bo‘yicha choralar ko‘rilishi kerak.

6.3. Birja tomonidan aniqlangan qonunchilik va ushbu Nizom buzilishining har bir holati to‘g‘risidagi ma’lumot Birjada ushbu holat aniqlangan sanadan boshlab kamida 5 yil saqlanishi kerak.

6.4. Jinoyat belgilari aniqlanganda, Birja bu haqda qonunchilikka muvofiq vakolatli organga va huquqni muhofaza qiluvchi organlarga darhol yozma ravishda xabar yuborishga majbur.

6.5. Birja to‘g‘ridan-to‘g‘ri savdolar maydonchasida tomonlar o‘rtasida bitimlarni ushbu Nizom va boshqa qonunchilik hujjatlariga muvofiq tegishli tarzda tashkil etish uchun javobgar bo‘ladi.

6.6. To‘g‘ridan-to‘g‘ri savdolar ishtirokchilari quyidagilar uchun javobgar bo‘ladilar:

• taqdim etilayotgan ma’lumotlarning ishonchliligi;

• bitimlar bo‘yicha majburiyatlarning o‘z vaqtida bajarilishi;

• ushbu Nizom, Birjaning boshqa ichki hujjatlari va O‘zbekiston Respublikasi qonunchiligi talablariga rioya qilish.

VII. YAKUNLOVCHI QOIDALAR

7.1. Ushbu Nizom Birja rahbari tomonidan tasdiqlangan paytdan e’tiboran kuchga kiradi.

7.2. Ushbu Nizomga o‘zgartirish va qo‘shimchalar Birja rahbarining qarori bilan kiritiladi va agar bunday qarorda boshqacha qoida nazarda tutilmagan bo‘lsa, ular tasdiqlangan paytdan e’tiboran kuchga kiradi.

7.3. Ushbu Nizom bilan tartibga solinmagan barcha masalalarda Birja va to‘g‘ridan-to‘g‘ri savdolar ishtirokchilari Kripto-birjada kripto-aktivlar bilan savdolarni amalga oshirish Qoidalariga, Birjaning ichki hujjatlariga va O‘zbekiston Respublikasi qonunchiligiga amal qiladilar.

7.4. Agar O‘zbekiston Respublikasi qonunchiligiga kiritilgan o‘zgartirishlar natijasida ushbu Nizomning ayrim moddalari bunday o‘zgartirishlar bilan ziddiyatga kirsa, ushbu moddalar o‘z kuchini yo‘qotadi va ushbu Nizomga o‘zgartirishlar kiritilgunga qadar Birja va to‘g‘ridan-to‘g‘ri savdolar ishtirokchilari O‘zbekiston Respublikasi qonunchiligiga amal qiladilar.

Ushbu hujjat “ASTERIUM” AJning intellektual mulki hisoblanadi. “ASTERIUM” AJning yozma ruxsatisiz ushbu hujjatdan to‘liq yoki qisman nusxa ko‘chirish, tarqatish yoki foydalanish taqiqlanadi va qonunga muvofiq javobgarlikka tortiladi.

© “ASTERIUM” AJ, 2026 y.