Kripto-birja hisobotlarini saqlash tartibi to‘g‘risidagi nizom

I. UMUMIY QOIDALAR

1.1. Kripto-birja hisobotlarini saqlash tartibi to‘g‘risidagi mazkur Nizom (keyingi o‘rinlarda — Nizom) O‘zbekiston Respublikasi Istiqbolli loyihalar milliy agentligi direktorining 2022-yil 18-iyuldagi 33-son buyrug‘i bilan tasdiqlangan, O‘zbekiston Respublikasi Adliya vazirligi tomonidan 2022-yil 15-avgustda ro‘yxatdan o‘tkazilgan Kripto-aktivlar savdosini kripto-birjada amalga oshirish qoidalariga muvofiq ishlab chiqilgan (ro‘yxat raqami 3379). 

1.2. Mazkur Nizom kripto-birja tomonidan tuziladigan hisobotlarni saqlash tartibini, ulardan foydalanish shartlarini, shuningdek hisobotlarda mavjud bo‘lgan axborotning xavfsizligi va maxfiyligini ta’minlash choralarini belgilaydi.

1.3. Mazkur Nizomda kripto-aktivlar savdosini kripto-birjada amalga oshirish qoidalarida belgilangan atamalar va ta’riflardan foydalaniladi.

1.4. Mazkur Nizomning amal qilishi kripto-birja tomonidan o‘z faoliyatini kripto-aktivlar savdosini kripto-birjada amalga oshirish qoidalariga muvofiq yuritish jarayonida shakllantiriladigan barcha hisobotlarga tatbiq etiladi.

II. SAQLANISHI LOZIM BO‘LGAN HISOBOT TURLARI

2.1. Kripto-birja quyidagi turdagi hisobotlarning saqlanishini ta’minlaydi:

2.1.1. Kripto-aktivlar savdosini kripto-birjada amalga oshirish qoidalarining 25-bandiga muvofiq tuziladigan, har bir savdo ishtirokchisi bo‘yicha kripto-aktivlarni sotib olish, sotish va/yoki ayirboshlash bo‘yicha amalga oshirilgan bitimlar va bunday bitimlar summasi, shuningdek kripto-aktivlarni sotib olish, sotish va/yoki ayirboshlash bo‘yicha ijro etilgan va ijro etilmagan buyurtmalar haqidagi kunlik hisobotlar.

2.1.2. Ko‘rsatilgan Qoidalarning 4-bandiga muvofiq kripto-birja tomonidan aniqlangan qonunchilik va kripto-aktivlar savdosini kripto-birjada amalga oshirish qoidalari buzilishi holatlari to‘g‘risidagi hisobotlar. 

2.1.3. Kripto-aktivlar savdosini kripto-birjada amalga oshirish qoidalarining 3-bandiga muvofiq har kun yakunida yaratiladigan, mijozlar tomonidan amalga oshirilgan barcha bitimlar (operatsiyalar) to‘g‘risidagi ma’lumotlarning zaxira nusxalari. 

2.1.4. Kripto-aktivlar savdosini kripto-birjada amalga oshirish qoidalarining 12-bandiga muvofiq mijozlarning roziligi bilan amalga oshiriladigan mijozlar bilan muzokaralarning audio yoki video yozuvlari, yozishmalar qaydlari. 

2.1.5. Kripto-aktivlar savdosini kripto-birjada amalga oshirish qoidalarining 40-bandiga muvofiq kliring amalga oshiriladigan bitimlar va kliring natijalari to‘g‘risidagi axborot.

2.1.6. Kripto-aktivlar savdosini kripto-birjada amalga oshirish qoidalarining 13-bandiga muvofiq mijozlarni identifikatsiya qilish chog‘ida olingan hujjatlar va ma’lumotlar.

2.2. Barcha hisobotlar majburiy ravishda zaxira nusxalarini yaratgan holda elektron shaklda tuziladi va saqlanadi. Hisobot turi va qonunchilik talablariga qarab, hisobotlarni qog‘oz tashuvchilarda qo‘shimcha saqlash ham nazarda tutilishi mumkin.

III. HISOBOTLARNI SAQLASH MUDDATLARI

3.1. Hisobotlarni saqlash muddatlari quyidagicha belgilanadi:

3.1.1. Har bir savdo ishtirokchisi bo‘yicha amalga oshirilgan bitimlar haqidagi kunlik hisobotlar — kripto-aktivlar savdosini kripto-birjada amalga oshirish qoidalarining 25-bandiga muvofiq tuzilgan sanadan boshlab kamida 5 (besh) yil.

3.1.2. Qonunchilik va kripto-aktivlar savdosini kripto-birjada amalga oshirish qoidalari buzilishi holatlari to‘g‘risidagi hisobotlar — ko‘rsatilgan Qoidalarning 4-bandiga muvofiq mazkur holat aniqlangan sanadan boshlab kamida 5 (besh) yil. 

3.1.3. Mijozlar tomonidan amalga oshirilgan barcha bitimlar (operatsiyalar) to‘g‘risidagi ma’lumotlarning zaxira nusxalari — zaxira nusxasi yaratilgan sanadan boshlab kamida 5 (besh) yil.

3.1.4. Mijozlar bilan muzokaralarning audio yoki video yozuvlari, yozishmalar qaydlari — kripto-aktivlar savdosini kripto-birjada amalga oshirish qoidalarining 12-bandiga muvofiq yozuv amalga oshirilgan sanadan boshlab kamida 5 (besh) yil. 

3.1.5. Kliring amalga oshiriladigan bitimlar va kliring natijalari to‘g‘risidagi axborot — bitim bo‘yicha hisob-kitoblar yakunlangan sanadan boshlab kamida 5 (besh) yil.

3.1.6. Mijozlarni identifikatsiya qilish chog‘ida olingan hujjatlar va ma’lumotlar — mijoz bilan munosabatlar tugatilgan sanadan boshlab kamida 5 (besh) yil.

3.2. Saqlash muddati tugagach, hisobotlar, agar O‘zbekiston Respublikasi qonunchiligida boshqacha nazarda tutilmagan bo‘lsa, mazkur Nizomda belgilangan tartibda yo‘q qilinishi mumkin.

IV. HISOBOTLARNI SHAKLLANTIRISH VA SAQLASH TARTIBI

4.1. Har bir savdo ishtirokchisi bo‘yicha kunlik hisobotlar har kun yakunida kripto-birjaning elektron platformasida avtomatik ravishda shakllantiriladi.

4.2. Har bir hisobotga kripto-aktivlar savdosini kripto-birjada amalga oshirish qoidalarining 25-bandiga muvofiq uni belgilash uchun noyob kod beriladi.

4.3. Kripto-aktivlar savdosini kripto-birjada amalga oshirish qoidalarining 25-bandiga muvofiq hisobotlar shakllantirilganidan so‘ng ularga tuzatish va o‘zgartirishlar kiritishga yo‘l qo‘yilmaydi.

4.4. Elektron hisobotlarni saqlash quyidagicha amalga oshiriladi:

4.4.1. Kripto-birjaning markazlashtirilgan ma’lumotlar bazasida, cheklangan kirish huquqiga ega ajratilgan serverlarda.

4.5. Mijozlar tomonidan amalga oshirilgan barcha bitimlar (operatsiyalar) to‘g‘risidagi ma’lumotlarning zaxira nusxasini yaratish kripto-aktivlar savdosini kripto-birjada amalga oshirish qoidalarining 3-bandiga muvofiq har kun yakunida amalga oshiriladi. 

4.6. Hisobotlarni saqlash ishonchliligini ta’minlash uchun kripto-birja hisobotlarni saqlash (deponirovka qilish) xizmatlarini ko‘rsatuvchi tashkilot bilan shartnoma tuzishga haqli. Bunday tashkilot to‘g‘risidagi axborot kripto-aktivlar savdosini kripto-birjada amalga oshirish qoidalariga ilovaning 7-bandiga muvofiq kripto-birjaning veb-saytida joylashtirilishi lozim.

V. HISOBOTLARGA KIRISH VA ULARNI TAQDIM ETISH

5.1. Hisobotlarga quyidagilar kirish huquqiga ega:

5.1.1. Kripto-birja rahbari va u vakolat bergan mansabdor shaxslar.

5.1.2. Kripto-birjaning hisobotlarni shakllantirish va saqlash uchun mas’ul bo‘lgan tarkibiy bo‘linmalari xodimlari, o‘z xizmat vazifalari doirasida.

5.1.3. Kripto-birjaning ichki audit va nazorat bo‘linmasi xodimlari, o‘z xizmat vazifalari doirasida.

5.2. Kripto-birja kripto-aktivlar savdosini kripto-birjada amalga oshirish qoidalarining 25-bandiga muvofiq hisobotni bepul asosda taqdim etishi shart:

5.2.1. Mijozlarga — ularga taalluqli hajmda, bunday so‘rov olingan kundan e’tiboran o‘n besh kundan kechiktirmay.

5.2.2. Vakolatli organga — uning so‘rovida ko‘rsatilgan hajm va muddatda, biroq kripto-aktivlar savdosini kripto-birjada amalga oshirish qoidalarining 4-bandiga muvofiq tegishli so‘rov olingan sanadan boshlab besh ish kunidan kechiktirmay.

5.3. Hisobotlarni boshqa shaxslar va organlarga taqdim etish faqat O‘zbekiston Respublikasi qonunchiligida nazarda tutilgan hollarda amalga oshiriladi.

VI. AXBOROT XAVFSIZLIGI VA MAXFIYLIGINI TA’MINLASH

6.1. Hisobotlarda mavjud bo‘lgan axborotning xavfsizligi va maxfiyligini ta’minlash uchun kripto-birja quyidagilarga majbur:

6.1.1. Axborotni himoya qilishning texnik vositalaridan, jumladan, quyidagilardan foydalanish:

• ma’lumotlarni shifrlash;

• kirib kelishlarni aniqlash va oldini olish tizimlari;

• antivirus himoyasi vositalari;

• foydalanuvchilarni autentifikatsiya va avtorizatsiya qilish tizimlari;

• ma’lumotlarni zaxiralash va tiklash tizimlari.

6.1.2. Axborot xavfsizligi tizimlarini muntazam sinovdan o‘tkazish va ularning zaiflik darajasini baholash.

6.1.3. Hisobotlarni saqlash tizimlariga kirishni nazorat qilishni, shu jumladan kirish jurnalini yuritish orqali ta’minlash.

6.2. Hisobotlarga kirish huquqiga ega bo‘lgan kripto-birja xodimlari maxfiy axborotni oshkor etmaslik majburiyatini imzolashi shart.

6.3. Hisobotlarni uzatish himoyalangan aloqa kanallaridan foydalangan holda amalga oshirilishi kerak.

6.4. Hisobotlarga ruxsatsiz kirish yoki ularning komprometatsiya qilinishi holatlari aniqlanganda kripto-birja quyidagilarga majbur:

• darhol vakolatli organni xabardor qilish;

• hodisa sabablarini aniqlash va uning oqibatlarini bartaraf etish bo‘yicha choralar ko‘rish;

• zarurat bo‘lganda, ma’lumotlari komprometatsiya qilingan bo‘lishi mumkin bo‘lgan mijozlarni xabardor qilish.

VII. JAVOBGARLIK

7.1. Hisobotlarni saqlashni tashkil etish uchun javobgarlik kripto-birja rahbari zimmasiga yuklanadi.

7.2. Hisobotlarni saqlash tartibiga rioya etish uchun javobgarlik hisobotlarni saqlash uchun mas’ul tarkibiy bo‘linma rahbariga yuklanadi.

7.3. Kripto-birja xodimlari hisobotlarni saqlash tartibini buzganlik, hisobotlarga ruxsatsiz kirganlik, hisobotlarga o‘zgartirishlar kiritganlik, shuningdek hisobotlarda mavjud bo‘lgan maxfiy axborotni oshkor qilganlik uchun O‘zbekiston Respublikasi qonunchiligi va kripto-birjaning ichki hujjatlariga muvofiq javobgar bo‘ladilar.

VIII. YAKUNIY QOIDALAR

8.1. Mazkur Nizom kripto-birja rahbari tomonidan tasdiqlangan paytdan e’tiboran kuchga kiradi.

8.2. Mazkur Nizomga o‘zgartirish va qo‘shimchalar kripto-birja rahbarining buyrug‘i bilan kiritiladi.

8.3. Mazkur Nizom bilan tartibga solinmagan barcha boshqa masalalarda kripto-birja kripto-aktivlar savdosini kripto-birjada amalga oshirish qoidalari va O‘zbekiston Respublikasining boshqa normativ-huquqiy hujjatlariga amal qiladi.

Mazkur hujjat “ASTERIUM” AJning intellektual mulki hisoblanadi. Ushbu hujjatni to‘liq yoki qisman “ASTERIUM” AJning yozma ruxsatisiz nusxalash, tarqatish yoki undan foydalanish taqiqlanadi va qonun bo‘yicha ta’qib qilinadi.

© “ASTERIUM” AJ, 2026-y.