Kripto birjasi faoliyatida yuzaga keladigan manfaatlar to‘qnashuvini boshqarish tartibi to‘g‘risidagi nizom

I. UMUMIY QOIDALAR

1.1. Kripto-birja faoliyatida yuzaga keladigan manfaatlar to‘qnashuvini boshqarish tartibi to‘g‘risidagi mazkur Nizom (bundan buyon matnda — Nizom) O‘zbekiston Respublikasi Istiqbolli loyihalar milliy agentligi direktorining 2022-yil 18-iyuldagi 33-son buyrug‘i bilan tasdiqlangan, O‘zbekiston Respublikasi Adliya vazirligi tomonidan 2022-yil 15-avgustda ro‘yxatdan o‘tkazilgan (ro‘yxat raqami 3379) Kripto-aktivlar savdosini kripto-birjada amalga oshirish qoidalariga muvofiq ishlab chiqilgan.

1.2. Mazkur Nizom kripto-birja faoliyatida yuzaga keladigan manfaatlar to‘qnashuvini, shu jumladan kripto-birjaning savdo ishtirokchisi sifatida kripto-aktivlar savdolarida ishtirok etishi chog‘ida yuzaga keladigan manfaatlar to‘qnashuvini aniqlash, oldini olish va tartibga solish tartibini belgilaydi.

1.3. Mazkur Nizomda Kripto-aktivlar savdosini kripto-birjada amalga oshirish qoidalarida belgilangan atamalar va ta’riflar, shuningdek quyidagi tushunchalardan foydalaniladi:

Manfaatlar to‘qnashuvi — kripto-birja xodimlarining, uning muassislari (ishtirokchilari), oxirgi benefitsiar mulkdori, boshqaruv va nazorat organlari a’zolarining shaxsiy manfaatdorligi (to‘g‘ridan to‘g‘ri yoki bilvosita) ularning xizmat vazifalari va vakolatlarini lozim darajada, obyektiv va xolisona bajarishiga ta’sir qiladigan yoki ta’sir qilishi mumkin bo‘lgan, shuningdek kripto-birja mijozlarining huquqlari va qonuniy manfaatlariga zarar yetkazishi mumkin bo‘lgan vaziyat;

Shaxsiy manfaatdorlik — kripto-birja xodimi, uning muassislari (ishtirokchilari), oxirgi benefitsiar mulkdori, boshqaruv va nazorat organlari a’zolari tomonidan pul mablag‘lari, boshqa mol-mulk, shu jumladan mulkiy huquqlar, mulkiy xususiyatga ega xizmatlar, bajarilgan ishlar natijalari yoki qandaydir foyda (afzalliklar) ko‘rinishida daromad olish imkoniyati;

Insayderlar — Kripto-aktivlar savdosini kripto-birjada amalga oshirish qoidalarining 21-bandiga muvofiq kripto-aktivlar to‘g‘risidagi insayder axborotga ega bo‘lgan shaxslar.

1.4. Mazkur Nizom egallab turgan lavozimidan qat’i nazar kripto-birjaning barcha xodimlari, shuningdek kripto-birjaning muassislari (ishtirokchilari), oxirgi benefitsiar mulkdorlari, boshqaruv va nazorat organlari a’zolari tomonidan bajarilishi majburiydir.

1.5. Kripto-birja mazkur Nizomni Kripto-aktivlar savdosini kripto-birjada amalga oshirish qoidalariga ilovaning 3-bandiga muvofiq o‘z veb-saytida joylashtirishi shart.

II. MANFAATLAR TO‘QNASHUVINI BOSHQARISHNING ASOSIY PRINSIPLARI

2.1. Kripto-birjaning manfaatlar to‘qnashuvini boshqarish bo‘yicha faoliyati quyidagi prinsiplarga asoslanadi:

2.1.1. Faoliyatni amalga oshirishda mijozlar manfaatlarining kripto-birja manfaatlaridan ustuvorligi.

2.1.2. Kripto-birjaning barcha mijozlariga nisbatan adolatli munosabatni ta’minlash.

2.1.3. Bir yoki bir nechta mijoz manfaatlarining boshqa mijozlar manfaatlaridan ustun qo‘yilishiga yo‘l qo‘ymaslik.

2.1.4. Yuzaga kelgan yoki ehtimoliy manfaatlar to‘qnashuvi to‘g‘risidagi axborotni majburiy oshkor etish.

2.1.5. Manfaatlar to‘qnashuvi to‘g‘risidagi ma’lumotlarni oshkor etish jarayoni va uni tartibga solish jarayonining maxfiyligi.

2.1.6. Manfaatlar to‘qnashuvini tartibga solishda kripto-birja va uning mijozlari manfaatlari muvozanatiga rioya etish.

2.1.7. Kripto-birja xodimini o‘zi tomonidan o‘z vaqtida oshkor etilgan manfaatlar to‘qnashuvi haqida xabar berganligi sababli ta’qib qilinishdan himoya qilish.

2.1.8. Manfaatlar to‘qnashuvining har bir holatini alohida ko‘rib chiqish va uni tartibga solish.

III. MANFAATLAR TO‘QNASHUVI YUZAGA KELADIGAN HOLATLAR

3.1. Kripto-birja faoliyatida manfaatlar to‘qnashuvining quyidagi holatlari yuzaga kelishi mumkin:

3.1.1. Kripto-aktivlar savdosini kripto-birjada amalga oshirish qoidalarining 22-bandiga muvofiq kripto-birja savdo ishtirokchisi sifatida kripto-aktivlar savdolarida ishtirok etganda.

3.1.2. Kripto-aktivlar savdosini kripto-birjada amalga oshirish qoidalarining 27-bandiga muvofiq kripto-birja mijozning pul mablag‘lari va kripto-aktivlari bilan o‘z nomidan va o‘z manfaatlarini ko‘zlab bitimlar tuzganda.

3.1.3. Kripto-aktivlar savdosini kripto-birjada amalga oshirish qoidalarining 28-bandiga muvofiq kripto-birja mijozlarga kripto-birjaning kripto-aktivlaridan ular bilan bitimlar tuzish va ijro etish uchun foydalanish huquqini taqdim etganda.

3.1.4. Kripto-aktivlar savdosini kripto-birjada amalga oshirish qoidalarining 37-bandiga muvofiq kripto-birja vositachilik munosabatlari asosida mijozlar manfaatlarini ko‘zlab kripto-aktivlarni sotib olish, sotish va (yoki) ayirboshlash bo‘yicha bitimlar tuzganda.

3.1.5. Kripto-aktivlar savdosini kripto-birjada amalga oshirish qoidalariga ilovaning 6-bandida nazarda tutilgan hollarda kripto-birjada kripto-birjaning, uning xodimlarining, muassisining (ishtirokchisining) yoki oxirgi benefitsiar mulkdorning mulki bo‘lgan kripto-aktivlar mavjud bo‘lganda.

3.1.6. Kripto-aktivlar savdosini kripto-birjada amalga oshirish qoidalarining 21-bandiga muvofiq insayder savdosi va kripto-aktivlar narxlarini manipulyatsiya qilish amalga oshirilganda.

3.1.7. Kripto-birja xodimlarining, uning muassislari (ishtirokchilari), oxirgi benefitsiar mulkdori, boshqaruv va nazorat organlari a’zolarining shaxsiy manfaatdorligi mijozlar oldidagi majburiyatlarning lozim darajada bajarilmasligiga olib kelishi mumkin bo‘lgan boshqa holatlarda.

IV. MANFAATLAR TO‘QNASHUVINING OLDINI OLISH CHORALARI

4.1. Manfaatlar to‘qnashuvining oldini olish maqsadida kripto-birja quyidagi choralarni ko‘radi:

4.1.1. Kripto-aktivlar savdosini kripto-birjada amalga oshirish qoidalarining 3-bandiga muvofiq kripto-birjada mavjud bo‘lgan kripto-birja va mijozlarning pul mablag‘lari hamda kripto-aktivlarining alohida hisobini yuritish va saqlanishini ta’minlaydi.

4.1.2. Kripto-aktivlar savdosini kripto-birjada amalga oshirish qoidalarining 3-bandiga muvofiq ikki yoki undan ortiq mijozning pul mablag‘lari va kripto-aktivlarining birgalikdagi hisobini yuritishga yo‘l qo‘ymaydi.

4.1.3. Kripto-aktivlar savdosini kripto-birjada amalga oshirish qoidalarining 21-bandiga muvofiq kripto-birja xodimlariga kripto-aktivlar to‘g‘risidagi insayder axborotdan o‘z nomidan va o‘z hisobidan savdolarda ishtirok etish uchun foydalanish, shuningdek uni uchinchi shaxslarga berishni, qonunchilikda nazarda tutilgan hollar bundan mustasno, taqiqlaydi.

4.1.4. Kripto-aktivlar narxlarini manipulyatsiya qilish holatlarini aniqlash va oldini olishni ta’minlaydigan ichki nazorat tartib-taomillari va mexanizmlarini joriy etadi.

4.1.5. Mijozning pul mablag‘lari va kripto-aktivlari bilan o‘z nomidan va o‘z manfaatlarini ko‘zlab bitimlar tuzishda kripto-aktivlar savdosini kripto-birjada amalga oshirish qoidalarining 27-bandida nazarda tutilgan shartlarga, shu jumladan quyidagilarga muvofiq harakat qiladi:

• mijozning roziligini oladi;

• bitimlarni faqat likvidlikni ta’minlash uchun yoki mablag‘lar to‘liq hajmda qaytarilishiga oqilona ishonch mavjud bo‘lganda tuzadi;

• mijoz mablag‘larining kelishilgan muddatda qaytarilishini ta’minlaydi.

4.1.6. Savdo ishtirokchisi sifatida kripto-aktivlar savdolarida ishtirok etganda, kripto-birja Kripto-aktivlar savdosini kripto-birjada amalga oshirish qoidalarining 22-bandiga muvofiq o‘z ishtiroki to‘g‘risidagi axborotni oshkor etadi.

4.1.7. Mijozlar manfaatlarini ko‘zlab bitimlar tuzishda Kripto-aktivlar savdosini kripto-birjada amalga oshirish qoidalarining 38-bandida nazarda tutilgan majburiyatlarni bajaradi, shu jumladan:

• halol, oqilona va malakali tarzda harakat qiladi;

• mijozlarni xavflar haqida xabardor qiladi;

• bitimlarni mijozlar uchun eng yaxshi shartlar va narxda tuzadi;

• agar mijoz bilan boshqacha kelishilmagan bo‘lsa, bozor narxidan sezilarli darajada farq qiladigan narxda bitim tuzmaydi.

4.1.8. Kripto-aktivlar savdosini kripto-birjada amalga oshirish qoidalariga ilovaning 6-bandida nazarda tutilgan hollarda savdolarga qo‘yilgan, kripto-birjaning, uning xodimlarining, muassisining (ishtirokchisining) yoki oxirgi benefitsiar mulkdorning mulki bo‘lgan kripto-aktivlar to‘g‘risidagi axborotni oshkor etadi.

4.1.9. Kripto-birja xodimlarining manfaatlar to‘qnashuvini istisno etuvchi funksional vazifalar taqsimotini, shu jumladan maxfiy axborotdan foydalanish huquqini chegaralash tizimini o‘rnatish orqali ta’minlaydi.

4.1.10. Mas’uliyat sohalari, vakolatlar va hisobotlilikni aniq chegaralaydigan tashkiliy tuzilmani yaratadi.

4.1.11. Kripto-birja xodimlarining kripto-birjaning elektron platformasida kripto-aktivlar bilan operatsiyalarni amalga oshirish qoidalarini belgilaydi.

V. MANFAATLAR TO‘QNASHUVINI ANIQLASH VA TARTIBGA SOLISH TARTIBI

5.1. Manfaatlar to‘qnashuvini aniqlash maqsadida kripto-birja quyidagi tartib-taomillarni amalga oshiradi:

5.1.1. Ishga qabul qilishda kripto-birjaning har bir xodimi manfaatlar to‘qnashuvi to‘g‘risidagi deklaratsiyani to‘ldiradi, unda u o‘zining xizmat vazifalarini lozim darajada bajarishiga ta’sir qiladigan yoki ta’sir qilishi mumkin bo‘lgan shaxsiy manfaatdorligi mavjudligi haqidagi ma’lumotlarni aks ettiradi.

5.1.2. Rahbarlik lavozimlarini egallagan xodimlar tomonidan manfaatlar to‘qnashuvi to‘g‘risidagi deklaratsiyalarni har yili to‘ldirish.

5.1.3. Kripto-birja xodimlari tomonidan manfaatlar to‘qnashuvi yuzaga kelgani yoki yuzaga kelishi mumkinligi haqida, shu jumladan anonim xabardor qilish mexanizmlari orqali xabar berish uchun sharoitlar yaratish.

5.1.4. Kripto-birjaning elektron platformasida amalga oshiriladigan bitimlarni kripto-aktivlar narxlarini manipulyatsiya qilish va insayder axborotdan foydalanish holatlarini aniqlash maqsadida monitoring qilish.

5.1.5. Ehtimoliy yoki mavjud manfaatlar to‘qnashuvlarini aniqlash maqsadida ichki tekshiruvlar va auditlar o‘tkazish.

5.2. Manfaatlar to‘qnashuvini oshkor etish tartibi:

5.2.1. Manfaatlar to‘qnashuvi to‘g‘risidagi ma’lumotlarni oshkor etish yozma shaklda kripto-birja rahbari yoki manfaatlar to‘qnashuvini boshqarish uchun mas’ul shaxs nomiga bildirishnoma yuborish yo‘li bilan amalga oshiriladi.

5.2.2. Manfaatlar to‘qnashuvini dastlabki oshkor etish quyidagi hollarda amalga oshiriladi:

• ishga qabul qilishda;

• yangi lavozimga tayinlanganda;

• yangi manfaatlar to‘qnashuvi yuzaga kelganda.

5.2.3. Manfaatlar to‘qnashuvini oshkor etish manfaatlar to‘qnashuvini har yili deklaratsiya qilish jarayonida yoki tekshiruvlar natijalariga ko‘ra ham amalga oshirilishi mumkin.

5.3. Manfaatlar to‘qnashuvini ko‘rib chiqish va tartibga solish tartibi:

5.3.1. Manfaatlar to‘qnashuvi to‘g‘risidagi ma’lumotlarni ko‘rib chiqish va uni tartibga solish uchun kripto-birjada har bir holat bo‘yicha rahbar buyrug‘i bilan Manfaatlar to‘qnashuvini tartibga solish bo‘yicha Komissiya (bundan buyon matnda — Komissiya) tuziladi.

5.3.2. Komissiya manfaatlar to‘qnashuvi to‘g‘risida olingan ma’lumotlarni bildirishnoma kelib tushgan paytdan boshlab 5 ish kuni ichida ko‘rib chiqadi.

5.3.3. Ko‘rib chiqish natijalariga ko‘ra Komissiya quyidagi qarorlardan birini qabul qiladi:

• vaziyat manfaatlar to‘qnashuvi hisoblanmaydi;

• manfaatlar to‘qnashuvi mavjud, uni tartibga solish choralarini ko‘rish zarur.

5.3.4. Manfaatlar to‘qnashuvi aniqlangan taqdirda Komissiya uni tartibga solish bo‘yicha tavsiyalar ishlab chiqadi, ular kripto-birja rahbari tomonidan tasdiqlanadi.

5.4. Manfaatlar to‘qnashuvini tartibga solish usullari:

5.4.1. Kripto-birja xodimining uning shaxsiy manfaatlariga daxldor bo‘lishi mumkin bo‘lgan muayyan axborotga kirishini cheklash.

5.4.2. Kripto-birja xodimining muhokamada va manfaatlar to‘qnashuvi ta’siri ostida bo‘lgan yoki bo‘lishi mumkin bo‘lgan masalalar bo‘yicha qarorlar qabul qilish jarayonida ishtirok etishdan ixtiyoriy ravishda voz kechishi yoki uni (doimiy yoki vaqtincha) chetlatish.

5.4.3. Kripto-birja xodimining xizmat vazifalarini qayta ko‘rib chiqish va o‘zgartirish.

5.4.4. Agar uning shaxsiy manfaatlari xizmat vazifalari bilan zid kelsa, xodimni lavozimidan vaqtincha chetlatish.

5.4.5. Xodimni manfaatlar to‘qnashuvi bilan bog‘liq bo‘lmagan xizmat vazifalarini bajarishni nazarda tutadigan lavozimga o‘tkazish.

5.4.6. Xodimning kripto-birja va uning mijozlari manfaatlari bilan to‘qnashuvni yuzaga keltiradigan o‘z shaxsiy manfaatidan voz kechishi.

5.4.7. Xodimni mehnat qonunchiligiga muvofiq intizomiy qoidabuzarliklar uchun ish beruvchining tashabbusiga ko‘ra ishdan bo‘shatish.

5.4.8. Kripto-birjaning manfaatlar to‘qnashuviga olib kelishi mumkin bo‘lgan bitimni tuzishdan voz kechishi.

5.4.9. Manfaatlar to‘qnashuvi to‘g‘risidagi axborotni oshkor etish va bitimni tuzish uchun mijozlarning roziligini olish.

VI. MAZKUR NIZOM TALABLARINI BUZGANLIK UCHUN JAVOBGARLIK

6.1. Kripto-birjaning barcha xodimlari, uning muassislari (ishtirokchilari), oxirgi benefitsiar mulkdori, boshqaruv va nazorat organlari a’zolari mazkur Nizom talablariga rioya etilishi uchun javobgar hisoblanadi.

6.2. Mazkur Nizom talablarini buzganlik uchun 7.1-bandda ko‘rsatilgan shaxslar quyidagi javobgarlik turlariga tortilishi mumkin:

6.2.1. Intizomiy javobgarlik (hayfsan, tanbeh, ishdan bo‘shatish) — kripto-birja xodimlari uchun;

6.2.2. Fuqaroviy-huquqiy javobgarlik (zararni qoplash) — 7.1-bandda ko‘rsatilgan barcha shaxslar uchun;

6.2.3. Ma’muriy yoki jinoiy javobgarlik — O‘zbekiston Respublikasi qonunchiligida nazarda tutilgan hollarda.

6.3. Kripto-birja mazkur Nizom talablarini buzgan xodimlarga nisbatan, bunday buzilishlar natijasida kripto-birja va uning mijozlariga zarar yetkazilgan yoki yetkazilmaganidan qat’i nazar, intizomiy jazo choralarini qo‘llashga haqli.

VII. YAKUNIY QOIDALAR

7.1. Mazkur Nizom kripto-birja rahbari tomonidan tasdiqlangan paytdan e’tiboran kuchga kiradi.

7.2. Mazkur Nizomga o‘zgartirish va qo‘shimchalar kripto-birja rahbarining buyrug‘i bilan kiritiladi.

7.3. Kripto-birja barcha xodimlarni, muassislarni (ishtirokchilarni), oxirgi benefitsiar mulkdorni, boshqaruv va nazorat organlari a’zolarini mazkur Nizom bilan imzo qo‘ydirgan holda tanishtirishni ta’minlaydi.

7.4. Mazkur Nizom bilan tartibga solinmagan barcha boshqa masalalarda kripto-birja Kripto-aktivlar savdosini kripto-birjada amalga oshirish qoidalari va O‘zbekiston Respublikasining boshqa normativ-huquqiy hujjatlariga amal qiladi.

Mazkur hujjat “ASTERIUM” AJning intellektual mulki hisoblanadi. Ushbu hujjatni to‘liq yoki qisman “ASTERIUM” AJning yozma ruxsatisiz nusxalash, tarqatish yoki undan foydalanish taqiqlanadi va qonun bo‘yicha ta’qib qilinadi.

© “ASTERIUM” AJ, 2026-y.